พืชผักสมุนไพร |
สรรพคุณ |
| กระเจี๊ยบแดง |
ใช้กลีบเลี้ยงสีแดงสด
รสเปรี้ยว ทำน้ำผลไม้ กวนเป็นแยม ยังช่วยบรรเทาโรคนิ่วในไต ขับปัสสาวะ
ช่วยรักษาอาการ
กระเพาะปัสสาวะอักเสบ ใบอ่อน มีรสเปรี้ยว รับประทานเป็นอาหารได้ |
| กระเจี๊ยบมอญ |
ผลอ่อนมีเมือกลื่นๆ
อุดมด้วย แป้ง น้ำตาล รับประทานเป็นผักจิ้มได้ ราก เมล็ด และดอกยังใช้เป็นยาขับปัสสาวะได้ด้วย
|
| กระชาย |
ใช้ส่วนรากและเหง้าซึ่งมีกลิ่นหอม
ใช้เป็นเครื่องเทศปรุงอาหารให้มีรสดี และช่วยดับกลิ่นคาว และยังมีสรรพคุณ
ขับลมบำรุงธาต ุ แก้ปวดท้อง ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด แก้ไอ บำรุงกำลัง
ขับปัสสาวะ ขับประจำเดือนใช้ทา
ภายนอก แก้ปวดเมื่อย |
| กระดังงาไทย |
คนสมัยก่อนใช้ดอกกระดังงาไทยทอดในน้ำมันมะพร้าว
จะได้น้ำมันที่มีกลิ่นหอม ใช้ใส่ผม ดอกใช้ปรุงเป็นยาหอม
สำหรับแก้ลมวิงเวียน ส่วนใบ และเนื้อไม้มีสรรพคุณ ช่วยขับปัสสาวะ |
| กระถิน |
ดอกอ่อน
ยอดอ่อน ฝักอ่อน เมล็ด รับประทานได้ ใบ และ เมล็ด ช่วยแก้โรคเบาหวาน
และความดันโลหิตสูง |
| กระเทียม |
เป็นเครื่องเทศประจำครัวเรือน
ใช้เจียวน้ำมันปรุงอาหาร ใช้เป็นยาพื้นเมืองแก้แมลงกัดต่อย กลาก เกลื้อน
แก้ไอ
ขับเสมหะ อาหารไม่ย่อย กระเทียมยังมีสารช่วยละลายไขมันในเลือด ลดคอเลสเตอรอลในเลือด
|
| กระวาน |
เมล็ดแก่กลิ่นหอม
รสเผ็ดร้อน ใช้แต่งกลิ่นคุกกี้ เค้ก ไส้กรอก แฮม ตับบด มัสมั่น แกงกะหรี่
และมีสรรพคุณ
แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด น้ำมันหอมที่ได้จากการกลั่น ใช้แต่งกลิ่นเหล้า
เครื่องดื่มและน้ำหอม |
| กะเพรา |
ใบใช้ปรุงอาหาร
รสเผ็ดร้อน ช่วยดับกลิ่นคาว ช่วยขับลม บำรุงธาตุ น้ำที่คั้นจากใบ ช่วยขับเหงื่อ
แก้ไอ ขับเสมหะ
แก้กลาก เกลื้อน |
| กะทกรก |
ยอดอ่อน
ผลสุก รับประทานได้ รสหวานอมเปรี้ยว แต่ผลอ่อนมีพิษ ต้นช่วยขับเสมหะ
ขับปัสสาวะ ใบใช้แก้ค้น |
| กะทือ |
เหง้าสีเหลืองอ่อน
หอมฉุนรสขม ใช้เป็นสมุนไพร ช่วยขับลม บำรุงธาตุ น้ำมันหอมที่ได้จากการกลั่นใช้ทำน้ำอบ
แต่งกลิ่นสบู่ |
| กะเม็ง |
ใช้ใบโขลกพอกแผลสดช่วยห้ามเลือด
น้ำคั้นจากต้นสดช่วยให้ผมดำขลับขึ้น |
| ก้านพลู |
ดอกตูมแห้งมีน้ำมันหอมระเหย
รสเผ็ดร้อน ใช้ชงน้ำร้อนดื่ม ขับลม แก้อาเจียน ส่วนผงดอกกานพลูใช้แต่งกลิ่น
อาหารและเครื่องดื่ม |
| การบูน |
น้ำมันที่ได้จากการกลั่นต้นการบูน
มีสารแคมเฟอร์ (การบูน) ใช้ขับลม ขับเสมหะ ทาถูนวดแก้ปวด |
| กาหลง |
ดอกและรากกาหลงใช้แก้ไอ
|
| กล้วยน้ำว้า |
ผลสุกอุดมไปด้วยสารอาหาร
เช่น โปรตีน เกลือแร่ กรดอมิโน ใช้เป็นอาหารเสริมสำหรับเด็กทารกได้ดี
มีสารเพกติน
ช่วยระบายท้องด้วย |
| ขมิ้นชัน |
เป็นเครื่องเทศ
ปรุงอาหาร ดับกลิ่นคาว ใช้เป็นสมุนไพรแก้ท้องร่วง ท้องอืด ท้องเฟ้อ ขับเสมหะ
ทาแก้ผดผื่นคัน |
| ขิง |
เหง้ากลิ่นหอม
รสเผ็ดร้อน ใช้ปรุงอาหาร หรือปรุงเป็นน้ำขิง ดื่มได้ มีสรรพคุณแก้ท้องอืดเฟ้อแน่น
จุก เสียด เมารถเมาเรือ |
| ขี้เหล็ก |
ดอก
ยอด ใบอ่อนใช้ประกอบอาหาร ช่วยระบายท้อง น้ำที่ต้มจากใบ ช่วยรักษาอาการนอนไม่หลับ
|
| คำฝอย |
ดอกตากแห้ง
ชงดื่ม มีสรรคุณบำรุงหัวใจ บำรุงประสาท น้ำมันที่ได้จากเมล็ด ช่วยป้องกันไม่ให้ระดับคอเลสเตอรอล
ในเลือดสูงขึ้น |
| คูน |
เนื้อในฝัก
และดอก ช่วยระบาย รากมีสารที่ออกฤทธิ์ฆ่าเชื้อรา กลาก |
| แครอท |
หัวแครอทมีสารแคโรทีนป้องกันการก่อเกิดโรคมะเร็งหรือการอุดตันของเส้นเลือด
|
| จอมทอง |
เนื้อไม้
เมื่อแห้งจะมีน้ำหนักเบา และหดตัวมาก ใช้ทำกระดานกรุบ่อน้ำ เปลือก
ใช้ทำเชือกและกระดาษ
ดอก ให้สีแดงใช้ย้อมผ้า แก้ไข้ ขับปัสสาวะ หยอดตาแก้ตาแดง แก่น ทาแก้ปวดฟัน
ใบ ตำพอกฝีและสิว
ถอนพิษ แก้ปวด ท้องขึ้น ริดสีดวง เข้ายาบำรุงกำลัง ราก ประคบบริเวณที่เป็นตะคริว
ขับพยาธิ เมล็ดใช้บำบัด
พยาธิภายใน ยางแก้ท้องร่วง เมล็ด ใช้ขับพยาธิตัวกลมบดให้ละเอียด
ผสมกับน้ำมะนาว ทาแก้คันและแสบร้อน |
| ชาเขียว |
ชาเขียวมีประโยชน์หลายอย่าง
เช่น ป้องกันมะเร็ง รักษามะเร็ง ล้างสารพิษในตับ ช่วยฟื้นฟูระบบย่อยอาหาร
และช่วยกระตุ้นร่างกายให้กระปรี้กระเปร่า |
| ชุมเห็ดเล็ก |
รากและลำต้น
มีสรรพคุณแก้ปวดท้อง อาหารไม่ย่อย |
| ดีปลี |
เป็นไม้เถาเลื้อย
ผลรสเผ็ดร้อน ขม ผลที่ครึ่งอ่อนครึ่งแก่ใช้ขับลม แก้ท้องร่วง ผลแก่ใช้แก้ท้องอืด
ท้องเฟ้อ ปวดท้อง
คลื่นไส้ เถาดีปลียังใช้แก้ปวดฟัน ฟกช้ำ ดำเขียว |
| เดือย |
ลูกเดือยเป็นอาหารที่อุดมด้วย
โปรตีน ไขมัน คาร์โบไฮเดรท ไวตามิน กากใยซึ่งช่วยย่อยอาหาร อาจใช้ต้มรับประทาน
รวมกับข้าวกล้องใส่ในน้ำเต้าหู้ ทำขนมหวาน หรือทำเป็นผงชงดื่มแก้ร้อนใน |
| ตะไคร้ |
ช่วยดับกลิ่นคาวปลาและเนื้อสัตว์
ปรุงให้อาหารมีกลิ่นหอมน่ารับประทาน น้ำมันตะไคร้ ช่วยลดอาการแน่นจุกเสียด
ท้องอืด ท้องเฟ้อ ช่วยย่อยอาหาร ขับเหงื่อ ขับลม อาจทำเป็นชาตะไคร้ชงดื่มก็ได้
|
| ตะไคร้หอม |
คล้ายตะไคร้บ้านแต่ลำต้นสีแดง
กลิ่นหอม ช่วยขับลม น้ำมันตะไคร้หอมใช้กันยุง กันแมลงได้ |
| ตำลึง |
เถาตำลึงใช้ปรุงอาหารทำแกงจืด
ผัด ลวกจิ้มน้ำพริก รสอร่อย น้ำที่คั้นจากใบตำลึงช่วยถอนพิษแมลงสัตว์กัดต่อย
ผดผื่นคันลมพิษ |
| ทับทิม |
รสเปรี้ยวอมหวาน
เปลือกทับทิมมีสารแทนนินสูง ใช้รักษาโรคท้องเดินได้ |
| ถั่วเหลือง |
เมล็ดแห้งสามารถแปรรูปเป็นอาหารได้มากมาย
เช่น นมถั่วเหลือง เต้าฮวย เต้าหู้ ฟองเต้าหู้ ซอสถั่วเหลือง
น้ำมันถั่วเหลือง เหมาะที่จะใช้รับประทานแทนเนื้อสัตว์ และไขมันสัตว์
ช่วยลดการอุดตันของไขมันในเส้นเลือด |
| น้อยหน่า |
ผลสุกมีรสหวานอร่อย
ใบสดและเมล็ดนำมาตำละเอียดผสมน้ำมันมะพร้าว ใช้สระและหมักผม เพื่อฆ่าเหา
และทำให้ไข่เหาฝ่อ |
| บอระเพ็ด |
เถาบอระเพ็ดรสขม
น้ำที่สกัดจากใบและเถา ช่วยแก้ไข้ ลดน้ำตาลในเลือด และทำให้อาเจียนได้ |
| บัวบก |
ใช้รับประทานเป็นผักสด
หรือเครื่องดื่ม แก้ช้ำใน ต้นและใบใช้ทาภายนอกสำหรับแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก
ช่วยประสานแผล |
| บุก |
หัวบุกมีเส้นใยอาหารสูง
ช่วยให้ลำไส้ทำงานได้ดีขึ้น ช่วยดูดซับน้ำตาล และคอเลสเตอรอลบางส่วนเอาไว้ด้วย
จึงนิยม
ใช้รับประทานควบคุมน้ำหนัก |
| ปีป |
ดอกปีบสีขาว
กลิ่นหอม ดอกแห้งมวนบุหรี่สูบแก้โรคหืด |
| ผักกาดหอม |
ใช้รับประทานเป็นผักสลัด
ช่วยขับลม แก้พิษ |
| ผักบุ้งทะเล |
ขึ้นตามชายทะเล
มีดอกสีม่วง ใบผักบุ้งทะเลตำคั้นน้ำใช้ดับพิษแมงกะพรุนไฟ พิษแมลงสัตว์กัดต่อย
|
| ฝรั่ง |
รับประทานเป็นผลไม้
หรือปรุงเป็นน้ำฝรั่งดื่มได้ ใบฝรั่งใช้รักษาอาการท้องเสียได้ |
| แฝกหอม |
รากแฝกหอมมีน้ำมันหอม
ใช้เป็นเครื่องหอมต่างๆ และยังใช้เป็นยาขับลม แก้จุกเสียด แก้ท้องอืด
|
| พลับพลึง |
ใช้ใบ
นำมาลนไฟประคบแผลฟกช้ำได้ |
| พิกุล |
ดอกมีกลิ่นหอม
ใช้อบในตู้เสื้อผ้า หรือใช้เป็นยานัตถุ์ รักษาไข้ แก้ปวดหัว แก้ร้อนใน
|
| พุทรา |
รับประทานผลสุกเป็นผลไม้สด
เปลือกต้นใช้รักษาอาการท้องร่วง |
| ใพล |
เหง้ามีน้ำมันหอม
ใช้ทาแก้ฟกช้ำ ขัดยอก |
| ฟัก |
ผลฟักใช้ปรุงอาหาร
ช่วยแก้ร้อนใน กระหายน้ำ ไส้ในของผลฟักยังใช้พอกแผลแก้พิษแมงกะพรุน |
| ฟักทอง |
ใช้ปรุงอาหารรับประทานได้ทั้งผลและยอดอ่อน
ส่วนเมล็ดใช้คั่วรับประทานเป็นอาหารว่าง เนื้อผลดิบใช้พอกแผล
ไฟไหม้ น้ำร้อนลวก |
| ฟ้าทะลายโจร |
ใบมีสารออกฤทธิ์แก้ติดเชื้อ
ระงับอาการอักเสบแก้ไข้หวัด เจริญอาหาร รักษาอาการเจ็บคอ |
| มะขวิด |
ผลสุกมีรสหวานรับประทานได้
ใบใช้แก้ท้องเสีย ใช้ตำพอก รักษาฝี |
| มะขามป้อม |
ผลอุดมด้วยไวตามินซี
รักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน ขับเสมหะ แก้ไอ ทำให้ชุ่มคอ |
| มะเขือพวง |
ผลอุดมด้วยธาตุอาหาร
แคลเซี่ยม ฟอสฟอรัส เหล็ก และมีกากใยช่วยย่อยอาหาร ใบสดใช้ห้ามเลือด
พอกฝีหนอง
ให้แตกเร็วขึ้น |
| มะนาว |
ผลมะนาวมีไวตามินซีสูง
ใช้รักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน ขับเสมหะ ช่วยย่อยอาหาร เปลือกสดใช้ขับลม
แก้ท้องอืด
ท้องเฟ้อ ระงับอาการกระหายน้ำ |
| มะพร้าว |
ผลแก่บีบเป็นกะทิ่ใช้ปรุงอาหารคาว
หวาน น้ำมะพร้าวอ่อนใช้ดื่มแก้ท้องเสีย แก้อ่อนเพลีย น้ำมันมะพร้าว
ผสมกับน้ำปูนใสใช้ทาแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก ช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น |
| มะเฟือง |
รับประทานเป็นผลไม้
ปรุงในสลัด อุดมด้วยไวตามิน เอ โพแตสเซียมและไวตามินซี ช่วยรักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน
ขับน้ำลาย แก้กระหายน้ำ |
| มะม่วง |
ผลมะม่วงอุดมด้วยไวตามิน
เอ และ ซี เนื้อผลดิบช่วยดับกระหายคลายร้อน แก้อาการเมารถ เนื้อผลสุกเป็นยาระบายอ่อนๆ
มีเนื้อตาลธรรมชาติมาก บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย |
| มะม่วงหิมพานต์ |
เป็นผลไม้พื้นเมืองทางภาคใต้เมล็ดมีคุณค่าทางอาหารสูง
ประกอบด้วยไขมัน โปรตีน แป้ง แร่ธาตุและไวตามิน |
| มะระขี้นก |
เป็นไม้เถา
ผลเล็กขรุขระ รสขม ลวกจิ้มน้ำพริก ช่วยเจริญอาหาร เป็นยาระบายอ่อนๆในเมล็ดมีสารโปรตีนที่นักวิจัยกำลัง
ศึกษาทดลองใช้รักษาโรคเอดส์ |
| มะรุม |
ดอกลวกจิ้มน้ำพริก
ฝักอ่อนแกงส้ม ยอด ใบอ่อน ช่อดอกต้ม ลวกเป็นผักแกล้มอาหารรสจัดได้ดี
ใบมะรุมอุดมด้วย
ไวตามิน เอ และซี จึงช่วยรักษาอาการเลือดออกตามไรฟัน ดอกมะรุมยังช่วยขับปัสสาวะ
|
| มะละกอ |
ผลดิบใช้ประกอบอาหาร
ผลสุกรับประทานเป็นผลไม้ ช่วยระบายดี |
| มังคุด |
ผลรสหวานอมเปรี้ยว
เปลือกมังคุดมีสารแทนนินสูงช่วยแก้ท้องเสีย |
| มันเทศ |
รากมันเทศเรียกว่าหัวมันเทศอุดมด้วยคาร์โบไฮเดรท
ให้พลังงาน และยังอุดมไปด้วย ไวตามิน เอ และซี แร่ธาตุต่างๆ
มากมาย |
| แมงลัก |
ใบใช้แต่งกลิ่นอาหาร
และยังมีสรรพคุณแก้ไอ แก้หวัด ขับลม ส่วนเมล็ดแช่น้ำรับประทานเป็นของหวานช่วยระบายดี
|
| ไมยราบ |
ใบสด
แก้ฝี ผื่นคัน |
| ลูกใต้ใบ |
ต้นมีสารโพแตสเซี่ยมสูงใช้ขับปัสสาวะ
แก้เบาหวาน |
| ว่านกาบหอย |
ปลูกเป็นไม้ประดับ
ใบใช้แก้ร้อนใน กระหายน้ำ |
| ว่านหางจระเข้ |
ปลูกเป็นไม้ประดับ
เนื้อวุ้นในใบเย็นลื่นช่วยรักษาแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก หรือปรุงเป็นเเครื่องดื่มรับประทานได้
|
| สมอพิเภก |
ผลดิบ
รับประทานแล้ว ระบายท้องได้ดี ผลสุกเป็นยาแก้บิด ดอกแก้โรคตาแดง ตาอักเสบ
เปลือก ขับปัสสาวะ
ได้ดี แก่น ใช้แก้โรคริดสีดวงทวาร |
| สมอไทย |
เอาผลสมอไทยมาต้มเอาน้ำดื่ม
เป็นยาแก้ลมจุกเสียด ขับเสมหะหรือต้มน้ำเอาเกลือมาใส่เล็กน้อยดื่มเป็นยาระบาย
ได้ผลดี มีสรรพคุณแก้ปวดตามข้อและกระดูกได้อีกด้วย ทำให้ร่างกายแข็งแรง
แก้อ่อนเพลียได้ดี |
| ส้มเสี้ยว |
เอาใบส้มเสี้ยวมาต้มเป็นยา
ดื่มแก้ท้องผูกระบายท้องได้ดี เป็นยาขับปัสสาวะ ขับเมือกที่ปนอยู่กับอุจจาระออกไป
หรือนำเอาไปใช้กับยาบำรุงโลหิตระดูที่ออกมาเป็นก้อนๆ มีกลิ่นเหม็นเพื่อให้หายไปและเป็นปกติในที่สุด
สำหรับเปลือกส้มเสี้ยวก็เอามาต้มเคี่ยวใช้ดื่มเป็นยาแก้อาการไอ และทำให้โลหิตดีไหลเวียนเป็นปกติ |
| ส้มโอ |
ผลรสเปรี้ยวหวาน
รับประทานเป็นผลไม้ หรือปรุงอาหารต่างๆ เปลือกผลสดต้มน้ำอาบรักษาโรคผิวหนังที่มีสาเหตุ
มาจากมลพิษ |
| สะแก |
ตามชนบทนำเมล็ดสะแกทอดกับไข่ให้เด็กรับประทาน
ช่วยขับพยาธิไส้เดือนและพยาธิเส้นด้าย |
| สะตือ |
เอาใบ
ดอก ผล ต้น เปลือก มาปรุงเป็นยาได้ดี ต้มเอาน้ำมาดื่มก็ได้ อาบก็ดี แก้ไข
หัด เหือด อีสุกอีใส ฝีดาษ
โบราณนำมาใช้ประโยชน์เช่นนี้มานานแล้ว |
| สะเดา |
ยอดและดอกรสขม
ลวกน้ำจิ้มน้ำพริก ช่วยบำรุงธาตุ บำรุงเลือด เมล็ดมีสารช่วยป้องกันกำจัดศัตรูพืช
ใช้ฉีดพ่นพืชผัก
แทนสารเคมีได้ดี |
| สีเสียดเหนือ |
ช่วยฝากสมาน
แก้อาการท้องเดิน |
| สัปปะรด |
ผลสุกรับประทานรสหวานอมเปรี้ยว
ช่วยย่อยอาหาร แก้ท้องอืด |
| สำมะงา |
ใบนำมาตากแดดให้แห้งนำมาต้มกับน้ำ
เอาน้ำมาอาบแก้โรคผิวหนังได้ดีมาก อาการคันของผดผื่นจะหายได้ แก้หัด
อีสุกอีใส และอาการไข้ได้อีกด้วย |
| เสลดพังพอนตัวผู้ |
ใบมีสารไกลโคไซด์
ช่วยรักษาโรคเริม งูสวัด แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย แต่ไม่รวมถึงพิษงู |
| เสลดพังพอนตัวเมีย |
ใบมีสารประกอบฟลาโวนอยด์
ช่วยรักษาอาการอักเสบ บวมแดงจากแมลงสัตว์กัดต่อยได้ ระงับอาการอักเสบจาก
โรคเริมและงูสวัดได้ดี องค์การเภสัชกรรมจึงผลิตเป็น "ครีมพญายอ"
ใช้ทารักษาโรคเริม |
| โสน |
เอาต้นโสนมาเผาไฟให้เกรียม
แล้วเอามาต้มชงเอาน้ำดื่มเป็นยาขับปัสสาวะได้ดีทีเดียว หากปวดมวนท้องไส้
ก็เอาดอกโสนมาผัดน้ำมันเล็กน้อยหรือ เอามาลวกแล้วจิ้มน้ำพริกรับประทานเป็นอาหารได้เลย
เป็น
ยาแก้ปวดมวนท้องได้ดีอีกอย่างหนึ่งด้วย |
| หงอนไก่ |
ต้นสดแก้ท้องเสีย
แก้พิษตะขาบ ใบสดแก้ผดผื่นคัน เป็นยาระบาย |
| หญ้างวงช้าง |
ต้นช่วยแก้ร้อนใน
กระหายน้ำ ขับปัสสาวะ เจ็บคอ ปากเปื่อย |
| หญ้าคา |
รสจืดแก้ร้อนใน
กระหายน้ำ เป็นยาขับปัสสาวะ |
| หญ้าหนวดแมว |
ใบช่วยขับปัสสาวะ
ขับนิ่ว แก้โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบ |
| หนาด |
ใบสดแก้ไข้
ขับลม ขับเสมหะ จุกเสียด |
| หมาก |
เมล็ดมีสารอัลคาลอยด์ช่วยกล่อมประสาท
มีสารแทนนินสูงใช้แก้อาการท้องเสีย สมานแผลปากเปื่อย |
| หอมแดง |
หัวหอมแดงใช้ปรุงอาหารได้หลากหลายชนิด
ช่วยขับลม แก้อาการท้องอืด แน่นท้อง ปวดหลัง ปวดเอว
ปวดประจำเดือน ใบหอมแดงยังช่วยบรรเทาอาการหวัดอีกด้วย |
| หางนกยูงฝรั่งแดง |
รากเอามาต้มดื่มเป็นยาขับโลหิตในสตรี
แก้อาการบวมต่างๆหรือเอามาทอดรับประทานกับอาหาร
ต้นเอามาฝนทาแก้พิษ ถอนพิษสัตว์ต่อยกัดก็ได้อีกด้วย |
| เหงือกปลาหมอ |
ทั้งต้นใช้เป็นยาแก้ฝี
ผดผื่นคัน น้ำที่คั้นจากใบใช้บำรุงเส้นผม |